Бої за Торунський перевал у січні – травні 1915-го під час Зимової Карпатської битви ввійшли в аннали Першої світової. Опрацьовані авторами статті нові невідомі архівні документи дозволяють уперше дізнатися про ці «білі плями» нашої регіональної військової історії, яка по праву належить до спільної європейської спадщини.
Розташування. Знаходиться у центральній частині села, біля стародавньої греко-католицької церкви Покрови Пр.Богородиці (1817р.), як сектор у межах сільського цвинтаря.
Координати: 48.5818006N, 23.6887147E
Цвинтар введений до реєстру об’єктів Європейської історичної спадщини Gта нанесений на вебсайт-карту разом з іншими подібними об’єктами на території Європи в рамках Європейського дослідницького проекту GOV4PeaCE «Від Альп до Карпат» (website The Walk of Peace » World War I Heritage Sites across Europe )
Площа: 120 кв.м.
Кількість захоронень. 19 могил: 15 одиночних, 3 спільних (2 похованих), 1 спільна велика (3 – 5 похованих).
Кількість похованих: 24 воїна, всі відомі. Серед них 2 офіцери (лейтенанти) і 1 військовий лікар.
Військова приналежність. Австро-угорська армія: LIR 29 – 9; BHIR – 6; IR 75 – 3; FJB 22 – 3; FJB 29 – 1; FJB 6 – 1.
Список похованих воїнів. Переглянути у таблиці
Склали дослідники з Чехії Josef Marcián та України Юрій Фатула, Костянтин Лесик (джерела: archív VUA-VHA (Praha), EVH k 190 ; archív Signum Belli 1914; úmrtní matriky obce Siněvirska Poliana, dříve Felsöszinevér; archív Memento bellum; vets.cz)
Böhm Petr: *22 let Svatá Máří okres Prachatice, svobodný, povoláním zedník, vojín 2.setniny 75.pěšího pluku, zemřel 26.3.1915 v polní nemocnici čís. ½ na tyfus. Pohřben 26.3.1915 v samostatném hrobě čís.13. Evidenční list zemřelého uvádí hodnost četař a datum úmrtí 6.3.1915.
Brejcha František: *datum a místo narození nebo pobytu neznámé. Evidenční list zemřelého uvádí hodnost četař 22.praporu polních myslivců. Zemřel 2.3.1915 a je pohřben v samostatném hrobu čís.13.
Frantal Johann: *21 let Nový Rychnov okres Pelhřimov, svobodný, vojín 4. setniny 75 pěšího pluku, zemřel 19.3.1915 v polní nemocnici čís.1/2 na tyfus. Pohřben 19.3.1915 jako neznámý voják ve společném hrobě č.17.
Herirancek Josef (Křivanek Josef): *21 let Týnice u Milevska, vojín 10.setniny 29.zeměbraneckého pěšího pluku, zemřel 23.2.1915 na tyfus. Pohřben 23.2.1915 v samostatném hrobě čís.4. Evidenční list zemřelého uvádí hodnost desátník a datum úmrtí 3.2.1915.
Hernof Ladislav (Hornof Ladislav): *32 let Krupa okres Rakovník, svobodník 1.setniny 6.praporu polních myslivců, zemřel 18.5.1915 na tyfus. Pohřben 18.5.1915 v samostatném hrobě čís.10. Evidenční list zemřelého uvádí úmrtí 12.5.1915. jeho jméno je uvedeno na pomníku v obci Krupá.
Hienschelin Gothard: datum a místo narození nebo pobytu neznámé. Evidenční list zemřelého uvádí příslušnost k 29.zeměbraneckému pěšímu pluku, Dr. lékař. Zemřel 12.2.1915, pohřben ve společném hrobě čís.17.
Churaň Karel: *21 let Čkyně okres Prachatice, svobodný, povoláním tesař, vojín 2.setniny 75.pěšího pluku, zemřel 21.3.1915 v polní nemocnici čís.1/2 na tyfus. Pohřben 22.3.1915 v samostatném hrobě č.15. Jeho jméno je uvedeno na pomníku v obci Čkyně.
Jandó Antonín (Janda Antonín): *1893, Královské Vinohrady, příslušný do Dobřejovic, myslivec 4.setniny 22.praporu polních myslivců, zemřel 14.2.1915 v polní nemocnici čís.1/2 v důsledku střelného zranění břicha. Pohřben 15.2.1915 ve společném hrobě čís.6.
Kraiser Jozef (Krajča Josef): *35 let Lhotka okres Zlín, domobranecký četař pracovního oddílu 4/25, zemřel 16.5.1915 na chronický zánět ledvin. Pohřben 16.5.1915 v samostatném hrobě čís.11. Evidenční list zemřelého uvádí datum úmrtí 17.5.1915.
Okrouhlík František: *20 let Vletice okres Příbram, svobodný, povoláním kovář, vojín 2.setniny 29.zeměbraneckého pěšího pluku, padl 3.2.1915 v Beskydklause v důsledku střelného zranění do prsou. Pohřben na hřbitově ve Felsöszinver 4.2.1915 ve společném hrobě čís.7. Jeho jméno je na pomníku v Krásné Hoře nad Vltavou u Vletic. Evidenční list zemřelého uvádí datum úmrtí 1.2.1915
Paul Hugo: *12.12.1887 Hulín 161, poručík 4.setniny 29.zeměbraneckého pěšího pluku, zemřel 12.2.1915 v polní nemocnici 1/10 na střelné poranění míchy. Pohřben 12.2.1915 v samostatném hrobě čís. 9. Jeho jméno je uvedeno na pomníku v Hulíně.
Pinter Adolf: *1886 Netolice okres Prachatice, vojín 12.setniny 29.zeměbraneckého pěšího pluku, zemřel 9.3.1915 v polní nemocnici čís. 1/2. Pohřben 10.3.1915 v samostatném hrobě čís.1.
Rules Frieva: místo a datum narození nebo pobytu neznámé. Evidenční list zemřelého uvádí příslušnost k 29.zeměbraneckému pěšímu pluku v hodnosti svobodník. Zemřel 11.2.1915. Pohřben ve společném hrobě čís.7.
Schilhansl Walther: *1893 příslušný do Volar, povoláním tesař, domobranecký myslivec 4.setniny 22.praporu polních myslivců, zemřel 14.2.1915 v polní nemocnici čís.1/2 na střelné zranění plic. Pohřben 15.2.1915 ve společném hrobě čís.6. Na pomníku ve Volarech jeho jméno není uvedeno.
Schrobuk František: místo a datum narození nebo pobytu neznámé. Evidenční list zemřelého uvádí příslušnost k 29.zeměbraneckému pluku v hodnosti desátník. Zemřel 19.3.1915. Pohřben v samostatném hrobě čís.16.
Stadler Jan: místo a datum narození nebo pobytu neznámé. Vojín 1.setniny 29.zeměbraneckého pěšího pluku, zemřel 2.3.1915. Pohřben v samostatném hrobě čís.8. Evidenční list zemřelých z roku uvádí hodnost poručík.
Vanieczek Vojtěch (Vaníček Adalbert): 21 let, Mažice u Veselí nad Lužnicí, vojín 5.setniny 29.zeměbraneckého pěšího pluku, zemřel na tyfus 28.2.1915. Pohřben v samostatném hrobě čís.3. V Mažicích je uveden na pomníku Vaníček V. 30 let. Zda se jedná o tohoto vojáka není jasné.
Zdenoh Franc (Zdeněk František): *1894 Padařov, svobodný, povoláním kovář, vojín 11.setniny 29.zeměbraneckého pěšího pluku, zemřel 3.2.1915 v polní nemocnici čís.1/2 po těžkém střelném zranění zad. Pohřben 3.2.1915 v samostatném hrobě čís.5. Evidenční list zemřelého uvádí hodnost četař.
Bosensko – hercenovinští vojáci
Alihodrič Aižehos: pohřben v samostatném hrobě čís.18.
Hamzič Salih: pohřben v samostatném hrobě čís.19
Kvasič Jarsó (Kvesić Jozo): vojín 15.setniny bh.1. pěšího pluku, zemřel 10.2.1915 v polní nemocnici čís.1/2 v důsledku střelného zranění hlavy. Pohřben ve společném hrobě čís.14.
Larič Milovan: pohřben ve společném hrobě čís.14.
Midlovics (Miatović Ivo): vojín 1.setniny bh.1. pěšího pluku. Zemřel 3.3.1915 v polní nemocnici čís.1/2 na meningitidu. Pohřben v samostatném hrobě čís.2.
Pohič Osuram: pohřben ve společném hrobě čís.14
Історія цвинтаря. Цвинтар був закладений у 1915 році біля греко-католицької церкви Покрови Пр.Богородиці (1817р.), як військовий сектор на сільському кладовищі. На ньому захоронювали воїнів, які померли у лютому – травні 1915 р. у військово-польовому шпиталі австро-угорської армії, який функціонував поруч.
Після війни, у чехословацький період (1919 – 1939рр.) впорядкування і догляд за цвинтарем здійснювали жандарми Синевирського відділку. На могилах були встановлені дерев’яні хрести з металічними овальними табличками з прізвищами воїнів. Документи чеського військового державного архіва (archív VHA Praha) (кадастральний лист цвинтаря, план-схема цвинтаря, список похованих солдатів) датовані 1923 р.
У період Другої світової війни (1939 – 1944рр.) цвинтар доглядався угорською владою. За документами Інституту та Музею військової історії Міністерства оборони Угорщини 3.09.1944. тут був похований підполковник Kisteleki István, 1900 р.нар., який помер в районі села. За свідченнями місцевих жителів у жовтні 1944р. на цвинтарі також були поховані 7 невідомих солдат угорської армії, які загинули під час наступу Червоної Армії.
У радянський період за цвинтарем доглядала сільська громада. Залишившись без державного догляду цвинтар почав занепадати: дерев’яні хрести з часом похилилися, впали і були прибрані.
Ініціатива відновлення цвинтаря належить сільському вчителю, багаторічному директору Синевирськополянської школи Михайлу Бембило, який збирав інформацію про односельців, які загинули у всіх війнах ХХ сторіччя і написав книгу про Синевирську Поляну “Пόляни. Село між хмарами” (в-во «Гражда», Ужгород. 2018).
Громадська організація “Memento bellum” підтримала місцеву ініціативу, на підставі документів чеського військового архіва провела польову розвідку, виконала підготовчі роботи по відновленню цвинтаря. У 2020 р. ГО “Memento bellum” за підтримки сільської громади Синевирсьокї Поляни та Національного природного парку «Синевир» здійснено реконструкцію цвинтаря: встановлений монумент з граніта (2 х 0,7 х 0,7 м). з меморіальною плитою з прізвищами похованих солдатів і текстом на українській та чеській мовах; навколо викладена бруківка (площею 10 х 6 м). Це був перший проект, зпланований і здійснений нашою організацією. 16 жовтні 2020 р. відбулося урочисте відкриття пам′ятника, на якому був присутній Генеральний Консул Чеської республіки у Львові Pavel Pešek.
Цвинтар потребує подальшої реконструкції: встановлення на могилах пам’ятних знаків (хрестів або каменів), обкладання могил бруківою для тривалого збереження, встановлення інформаційного щита з детальною інформацією про цей військово-меморіальний об’єкт.
